Słyszałeś zapewne wiele razy określenie „daltonizm”. Na czym dokładnie polega to zaburzenie wzroku? Tego dowiesz się w tym artykule.
Co to jest daltonizm?
Daltonizm to potoczna nazwa dziedzicznego zaburzenia widzenia barw, polegającego głównie na trudności w rozróżnianiu kolorów z osi czerwień–zieleń. Zaburzenie to dotyczy obu oczu, ma charakter trwały i towarzyszy osobie przez całe życie.
Przyczyną daltonizmu są nieprawidłowości w budowie lub funkcjonowaniu fotoreceptorów siatkówki oka, a konkretnie czopków odpowiedzialnych za widzenie barwne. U zdrowych osób czopki reagują na różne długości fal świetlnych, co umożliwia rozpoznawanie kolorów.
U osób z daltonizmem jeden z typów czopków (najczęściej reagujących na barwę czerwoną lub zieloną) działa nieprawidłowo lub jest nieobecny, co prowadzi do zaburzeń percepcji kolorów.
Podłoże choroby jest genetyczne. Daltonizm wynika z uszkodzenia genów kodujących barwniki wzrokowe, które znajdują się na długim ramieniu chromosomu X. Z tego powodu choroba jest dziedziczona w sposób sprzężony z chromosomem X.
Oznacza to, że może występować u osób obu płci, jednak znacznie częściej dotyka mężczyzn – nawet kilkanaście razy częściej niż kobiet. Kobiety zazwyczaj są nosicielkami wadliwego genu i rzadziej wykazują objawy choroby.
Jakie są rodzaje daltonizmu?
Daltonizm nie jest jednym, jednolitym zaburzeniem widzenia barw. W zależności od tego, które czopki siatkówki nie działają prawidłowo i w jakim stopniu są uszkodzone, wyróżnia się trzy główne rodzaje daltonizmu.
Monochromatyzm
Monochromatyzm to najrzadsza i jednocześnie najcięższa postać daltonizmu. Jest on najbardziej zbliżony do potocznego wyobrażenia o całkowitej ślepocie barwnej. Osoby dotknięte tym zaburzeniem nie postrzegają żadnych kolorów – świat widzą wyłącznie w odcieniach szarości, bieli i czerni.
Przyczyną monochromatyzmu jest nieprawidłowy rozwój wszystkich trzech rodzajów czopków lub ich całkowity brak w siatkówce oka. Oprócz braku percepcji barw, chorzy często doświadczają znacznie obniżonej ostrości wzroku oraz nadwrażliwości na światło, co dodatkowo utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Dichromatyzm
Dichromatyzm polega na tym, że jeden z trzech typów czopków odpowiedzialnych za widzenie barw nie występuje lub nie działa prawidłowo. W rezultacie osoba chora rozróżnia kolory w ograniczonym zakresie. Wyróżnia się trzy odmiany dichromatyzmu:
- Protanopia – brak rozpoznawania barwy czerwonej lub mylenie jej z zielenią,
- Deuteranopia – nierozpoznawanie koloru zielonego lub mylenie go z czerwonym,
- Tritanopia – brak rozpoznawania barwy niebieskiej i żółtej.
Dichromatyzm jest jedną z częstszych postaci daltonizmu i może powodować trudności m.in. w rozpoznawaniu sygnałów świetlnych, map, wykresów czy kolorowych oznaczeń.
Trichromatyzm (anomalny)
Trichromatyzm anomalny to najłagodniejsza forma daltonizmu. Osoby nią dotknięte mają wszystkie trzy typy czopków, jednak jeden lub kilka z nich działa nieprawidłowo. Skutkiem tego jest obniżona wrażliwość na określoną barwę, która wydaje się mniej nasycona lub trudniejsza do odróżnienia.
Wyróżnia się trzy podrodzaje trichromatyzmu:
- Protanomalia – obniżona czułość na barwę czerwoną,
- Deuteranomalia – osłabione postrzeganie zieleni,
- Tritanomalia – zmniejszona percepcja koloru niebieskiego.
Ten typ daltonizmu bywa długo niezauważony, ponieważ zaburzenia widzenia barw są subtelne i często ujawniają się dopiero podczas specjalistycznych badań wzroku.
Daltonizm — objawy
Widzenie barwne jest złożonym procesem fizjologicznym, w którym kluczową rolę odgrywają czopki siatkówki oka – wyspecjalizowane komórki fotoreceptorowe. Zawierają one trzy rodzaje barwników wzrokowych, wykazujących największą czułość na różne długości fal światła, odpowiadające barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej. Prawidłowa współpraca tych czopków umożliwia rozróżnianie pełnego spektrum kolorów.
Jeżeli zaburzenia widzenia barwnego są wynikiem chorób oczu lub działania czynników szkodliwych (np. urazów, toksyn, leków), mogą im towarzyszyć dodatkowe objawy. W takich przypadkach daltonizm nie jest jedynym problemem wzrokowym, a pacjenci mogą odczuwać:
- światłowstręt,
- upośledzenie akomodacji (trudności z wyraźnym widzeniem z bliska lub z daleka),
- mroczki centralne w polu widzenia,
- zawężenie pola widzenia.
Czym jest daltonizm — FAQ
- Czy daltonizm jest chorobą wyleczalną?
Nie. Daltonizm o podłożu dziedzicznym jest zaburzeniem trwałym i utrzymuje się przez całe życie. Wynika z nieprawidłowej budowy lub funkcjonowania czopków siatkówki oraz uszkodzeń genów kodujących barwniki wzrokowe, których obecnie nie da się naprawić metodami leczniczymi. - Czy daltonizm zawsze jest dziedziczny?
Najczęściej tak, jednak zaburzenia widzenia barw mogą również mieć charakter nabyty, np. w wyniku chorób oczu lub działania czynników szkodliwych, takich jak urazy, toksyny czy niektóre leki. W takich przypadkach daltonizmowi mogą towarzyszyć inne objawy wzrokowe. - Czy daltonizm dotyczy obu oczu?
W postaci dziedzicznej daltonizm zawsze obejmuje oba oczy i zazwyczaj nie współistnieje z innymi wadami wzroku. W przypadku postaci nabytej zmiany mogą mieć różny charakter i przebieg. - Czy osoby z daltonizmem widzą świat czarno-biało?
Nie zawsze. Całkowity brak widzenia barw występuje jedynie w monochromatyzmie, który jest najrzadszą postacią daltonizmu. Zdecydowana większość osób z tym zaburzeniem widzi kolory, ale w ograniczonym zakresie lub z mniejszym nasyceniem.
Wiesz już, co to jest daltonizm. Jeżeli podejrzewasz u siebie objawy daltonizmu, zbadaj wzrok w naszym salinie optycznym.
